Tâm sự của người thầy dìu dắt trẻ khiếm thị vẽ bằng trái tim

Ít ai có thể hình dung rằng, những em nhỏ khiếm thị lại có thể vẽ được tranh. Hơn mười năm nay, một họa sỹ đã miệt mài lao động nghệ thuật để tìm ra phương pháp vẽ tranh cho các trẻ em bị thiệt thòi này. Ông là họa sỹ Thẩm Đức Tụ, người đã tìm ra cách vẽ đặc biệt cho học sinh mù trường Nguyễn Đình Chiểu, Hà Nội.





Họa sỹ Thẩm Đức Tụ.


Học sinh Việt Nam đầu tiên được giải vẽ quốc tế...

Chúng tôi gặp họa sỹ Thẩm Đức Tụ tại trung tâm nghệ thuật trong ngõ 20, phố Trương Định, Hoàng Mai, Hà Nội. Đây là trung tâm nghệ thuật do con gái ông, chị Thẩm Cầm Phương sáng lập ra để dạy cho học sinh yêu mến nghệ thuật.

Ông Tụ tâm sự rằng, sau khi nghỉ hưu, ông cũng về đây để cùng con gái chắp cánh ước mơ nghệ thuật cho nhiều em nhỏ. ông chính là một trong những người chủ chốt sáng lập ra Cung Thiếu nhi Hà Nội, nơi ươm mầm không ít những tài năng nghệ thuật của Thủ đô và không chỉ thế, sau này, ông còn có 15 năm, 3 khóa là Chủ tịch hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Hà Nội. Những tháng ngày sống trong không khí của nghệ thuật đã tạo cho ông niềm đam mê bất tận với hội họa.

Họa sỹ Thẩm Đức Tụ cho hay, ông bước vào hội họa một cách tình cờ. Năm 1955, khi ông đang học đệ thất (tương đương với lớp 5 bây giờ - PV) tại trường Trưng Vương, Hà Nội, chuẩn bị đến ngày 20/11, nhà trường yêu cầu học sinh vẽ báo tường dự thi. Ông Tụ đã vẽ một bức tranh mang tên Rước ảnh Bác Hồ, vì dịp đó là trung thu nên ông có tham gia rước đèn, rước ảnh Bác Hồ với các bạn cùng khu phố nên ông đã ghi lại những khoảnh khắc đáng nhớ ấy. Cô giáo phụ trách thấy tranh của ông đẹp nên gửi đi dự thi quốc tế và bất ngờ, bức tranh đã đoạt giải cao tại Nê – Ru. Ông chính là học sinh Việt Nam đầu tiên đoạt giải quốc tế một cuộc thi vẽ và kết quả này đã thôi thúc ông đi theo con đường hội họa chuyên nghiệp.





Bức tranh Nguồn sáng vẽ các em khiếm thị của họa sỹ Thẩm Đức Tụ.


Sau một thời gian học phổ thông, ông Tụ thi vào trường trung cấp Mỹ Thuật, sau này là đại học Mỹ Thuật Hà Nội. Năm 1972, ông về công tác tại Cung Thiếu nhi Hà Nội để dạy vẽ cho các em nhỏ.

Ông kể, cơ duyên của việc dạy trẻ khiếm thị vẽ là do một nữ nghệ sỹ chuyên về gốm, người Thụy Điển, tên là Elisabeth Person sang Việt Nam chơi và tới gặp ông. 

Bà Elisabeth bị mắc một chứng bệnh làm suy giảm thị lực dần với chứng bệnh “hoả biến”. Bác sỹ nói rằng, rồi sẽ dẫn tới việc bà bị mù hẳn

Sau khi biết mình mắc căn bệnh quái ác này, bà Elisabeth tìm nhiều cách để giúp đỡ từ thiện cho người mù. Khi đến Việt Nam, qua thông tin, bà biết ông Tụ là người có kinh nghiệm dạy hội họa cho thiếu nhi lâu năm nên đã đến gặp ông, đề nghị ông cùng tìm cách đem mỹ thuật đến cho trẻ em mù. Phương pháp dạy cho trẻ em mù vẽ được cải tiến và hoàn thiện từ đó.

Họa sỹ Thẩm Đức Tụ kể: “Chính tôi cũng không tin là có thể dạy trẻ khiếm thị vẽ. Khi đến trường Nguyễn Đình Chiểu, vào lớp của cô Nguyễn Hương Giang, tôi thấy trẻ khiếm thị học chung với trẻ sáng mắt vào giờ vẽ. Các giáo viên mỹ thuật của trường trước đó đã nghĩ ra cách thiết kế những bàn vẽ là lưới sắt mắt nhỏ, trẻ đặt tờ giấy vẽ lên, đường hình sẽ nổi gờ lên trên giấy nhờ lưới sắt đặt ở dưới. Trẻ sờ và cảm nhận được đường hình này. Nhưng trẻ cũng chỉ mới vẽ được những hình ngây ngô, chưa vẽ được màu. Tôi bèn đặt ra một phương pháp vẽ màu, gọi là “nối tay cho trẻ”.

Tôi đặt 24 màu xếp ba màu cùng tông (nóng, lạnh, trung gian) rồi để cho trẻ thuận tay tìm. Tôi dạy cho trẻ bằng cách kể chuyện cho chúng rằng, thế giới bên ngoài màu gì, trẻ nghe và tự tưởng tượng, rồi ra đề bài cho các em vẽ. Trẻ khiếm thị chia thành nhiều loại khiếm thị, có những trẻ bị mù hoàn toàn bẩm sinh, hoặc bị bệnh, có thể nhìn lờ mờ... Bù đắp lại vào những ký ức thị giác không có này, các em vẽ rất xúc động và kỳ khôi. Đặc biệt, tranh của các em khiếm thị vẽ gây cảm giác xúc giác (sờ được) rất mạnh nên tôi nhìn thấy nó rất “động”... Tôi còn dạy thêm các em cắt giấy thủ công, nặn đất nung, làm tranh in thạch cao...”.